UZEI: Power Point Aurkezpena

Hona hemen nire Power Point aurkezpena UZEI zentruaren gainean:

Advertisements

Euskara-gaztelania itzulpenak

Oraingo artikulo honetan euskara-gaztelania itzultzaileen gainean izango da. Ondorioz, ikusi ahal izango dugu nolakoak diren makinak egiten dituen itzulpenak, eta ondoren nire arabera egindako itzulpenak aurkeztuko dut, horrela jakin ahal izango dugu zeintzuk diren desberdintasunak, eta ziurrenik nolakoak izango diren akatsak, aldez aurretik imajinatu dezakegulako akats ugari izango direla, oraindik ere euskarara itzultzeko makinak ez daudelako behar beste garatuta, eta hizkuntza berez nahiko zaila baita, duen lexikoagatik, hizten ordenagatik eta abar.

Aipatzekoa da itzulpen hauek egiteko erabiliko dugun itzultzailea Erdaratu itzultzailea dela, eta honen arabera komentatuko ditugu dauden beharrak itzultzaile automatikoen gainean. Beraz, ikus dezagun 3 testu desberdinen itzulpena eta konpara dezagun giza itzulpenarekin.

1. TESTUA

Bi gizon atxilotu dituzte Faltzes eta Atarrabian, emakumeen aurkako indarkeriagatik

Faltzesko atxilotuak 36 urte ditu, eta lehengo ostegunean atzeman zuten, emazteari tratu txarrak eragin zizkiolakoan. Foruzainek diote aurreko egunetan iraindu eta mehatxatu egin zuela emakumezkoa.

Astelehenean 21 urteko mutil bat atxilotu zuten Atarrabian, neska-laguna jo egin zuelako ustez. Biktimak sartu zuen parte, bikotekideak besoan eta aurpegian kolpeak eman zizkiola-eta. Mutilak tratu txarren aurrekariak ditu.

1. TESTUAREN ITZULPENA, ITZULTZAILE AUTOMATIKOAREKIN

Dos hombres han detenido *Faltzes y *Atarrabian, contra las mujeres por la violencia.

*Faltzesko El detenido 36 años tiene, y en el jueves anterior capturaron, a la esposa los tratos malos le causó supuestamente. Las policías forales dicen en los días de precedente insultar y amenazó , la mujer.

En el lunes un chico de los 21 años detuvieron *Atarrabian, la novia porque golpeó por suposición. Las víctimas metió parte, la pareja en el brazo y en la cara los golpes le dio ,-y. El chico los antecedentes de los tratos malos tiene.

1. TESTUAREN GIZA ITZULPENA

Detienen a dos hombres en Falces y Atarrabia, por violencia contra las mujeres

El hombre detenido en Falces tiene 36 años, y ya lo detuvieron el jueves pasado, por presuntos malos tratos hacia su mujer. Los Miñones dicen que los días anteriores a su detención profirió insultos y amenazas a su mujer.

El lunes un chico de 21 años fue detenido en Atarrabia, presuntamente por haber pegado a su pareja. La víctima lo denunció, por golpes en el brazo y en la cara realizados  por su pareja. El chico tiene antecedentes de malos tratos.

2. TESTUA

Deschampsen aurreneko Liga titulua entrenatzaile bezala

Frantziako Lehen Mailako txapeldun izan da Olympique Marseillarekin.

Didier Deschamps-ek (Angelu, 1968) bere aurreneko Liga titulua irabazi du entrenatzaile bezala. Olympique Marseillarekin lortu du Frantziako Lehen Mailan, bart, denboraldia bukatzeko bi jardunaldi falta diren arren.

Olympique Marseillak atzo Rennesi 3-1 irabazita, 75 puntu dauzka; Lille bigarren sailkatuak eta Auxerre hirugarrenak, 67na.

2. TESTUAREN ITZULPENA, ITZULTZAILE AUTOMATIKOAREKIN

*Deschampsen El primer título de Liga entrenador como

campeón del Primer Nivel de Francia ha sido *Olympique *Marseillarekin

*Didier *Deschamps-*ek (Ángulo, 1968) el primer título de Liga de él ha ganado entrenador como. *Olympique *Marseillarekin Ha conseguido en el Primer Nivel de Francia, anoche, dos para acabar la temporada *jardunaldi faltan que aunque. *Olympique *Marseillak Ayer *Rennesi 3-1 ganado, 75 puntos tiene; *Lille segundo clasificados y *Auxerre terceros, 67*na.

2. TESTUAREN GIZA ITZULPENA

Primer título de Liga de Deschamps como entrenador

Ha sido campeón de la Primera División con el Olympique de Marseilla

Didier Deschamps (Anglet, 1968) ha ganado su primer título de Liga como entrenador. Lo consiguió anoche con el Olympique de Mrseilla en la Primera División de la Liga francesa, aunque todavía faltan dos jornadas para acabar. Gananado ayer 3 a1 el Olympique de Marseilla al Rennes, tiene 75 puntos; el Lille, segundo clasificado, y el Auxerre, tercer clasificado tienen 67 puntos.

3. TESTUA

Egun da Santi Mamiña

benetan egun samiña.

Goiko zeruan gorde dezala

luzaro neure arima.

(Gabriel Arestiren Egun da Santi Mamiña poemaren lehen ahapaldia)

3. TESTUAREN ITZULPENA, ITZULTZAILE AUTOMATIKOAREKIN

Hoy en día es *Santi Carne?a

de verdad hoy en día *sami?a.

En el cielo superior que esconda

*luzaro #Mi alma.

3. TESTUAREN GIZA ITZULPENA

Hoy es Santimamiñe

De veras un día amargo.

Que guarde en el cielo

por largo tiempo mi alma.

3 itzulpen hauek eginda agerian gelditzen da euskara itzultzaileak dituen arazoak eta beharrak, batipat asko hobetzeko beharra, zaila den arren, gauza asko alda eta hobetu daitezkeelako. Lehen eta bigarren testuetan, arazo gramatikalak ugariak izan dira, gaztelaniarekiko aldaketa gramatikal asko daudelako, ergatiboarena batipat, baina beste asko ere badaude, batez ere hitzak deklinatzeko eta ordenatzeko orduan, posizio desberdinetan kokatzen baitira.

Azken testuan, aldiz, agerikoa da itzultzaile automatikoak ez duela bat ere ondo itzuli, baina hala ere, kasu honetan ulergarriagoa da itzulpen literalak ez luke lekurik izango eta poemaren zentzua barneratzeko orduan, kasu honetan, besteetan gertatu ez den moduan, semantikak eta zentzuak parte hartzen baitute.

Ondorioz, aurretik aipatu dugun moduan, esan daiteke asko dagoela egiteko euskararen gaineko itzultzaile automatikoetan, aurretik jakinda ez dela beste hitzuntzetan bezain erraza. Baina nork daki, egunen baten, baliteke gu hortan aritzea eta proiektu hau aurrera atera behar izatea.

Iturriak:

Hiztegi Batua

Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuak Euskaltzaindiak egindako hiztegi bat da. Sortu zenetik orain arte, hiztegi alorrean hartu dituen erabaki eta gomendio guztiak hartzen ditu bere mendean, euskara egokia egin nahi badugu, hiztegi honetan azaltzen denari kasu egin behar diogu, hau delako nolabait euskara zuzenaren oinarri.

Beste alde batetik, egiterako orduan forma bat edo beste aukeratzeko orduan, bi irizpide erabiltzen dira, euren esanetan:

  • tradizio idatziko eta egungo erabilera; gaur egun, orain arte ez bezala,Hiztegi Batuari berme sendoarekin ekiteko moduan ezagutzen ditugu erabilera horiek Orotariko Euskal Hiztegia-ri eta Egungo Euskararen Bilketa-lan Sistematikoa-ri eskerrak.
  • alde bateko eta besteko euskaldunak batzen gaituzten formak hobestea; mailegu berrietan, esaterako, nazioarteko formen alde egin dugu, eta horrelakorik ez dagoen kasuetan, Iparraldeko eta Hegoaldekoentzat onargarri gertatzen direnei eman zaie lehentasuna. Forma bakarrera iristeko oinarririk edo indarrik ikusi ez denean, forma lehiakideak eskaini dira, kasuan kasuko argibideak emanez, beherago adieraziko den eran.

Beste ildo batetik jarraituz, baliteke hiztegiak hainbat hitz jasotzea, baina horien gainean ere Euslatzaindia mintzatzen da, hurrengoa adieraziz: “Hiztegian jasotzen ez diren hitzei buruz esan behar da, bestalde, Euskaltzaindiak ez dituela oraingoz onartzen, baina ezta gaitzesten ere. Nahiago izan dugu alderdiren batetik eragozpenen bat agertzen duten hitzak bigarren ekinaldiko azterketa zehatzagoaren ondoren onartzeko utzi, euskaldunen egungo premia larriek hertsaturik arinkeriaz jokatu baino.”.

Bilaketa formari dagokionez, argi dago paperezko bertsioan bilaketa arrunta izango dela, orain arte edozein hiztegirekin gertatu den moduan, baina bertsio digitalari dagokionez, bere web gunean ikusi dezakegunez, bi eratakoa izan daiteke, arrunta eta oinarriduna. Hortaz, ikus ditzagun non dauden desberdintasunak hurrengoko irudiekin:

-> Arrunta:

Irudi honetan ikusi daitekeenez, bilaketa arrunta bat besterik ez da, edozein hiztegi digitaletan egin daitekeen antzekoa. Goiko aldean hiztegiko letra sarrerak ditugu, eta bilaketa egin ondoren, hiztegi sarrerak agertzen zaizkigu. Kasu honetan adibidez, hiztegiko lehen sarrera da, a hitzarekin lor daitekeena.

-> Bilaketa oinarriduna:

Kasu honetan, ostera, bilaketa aurrekoaren desberdina da. Emaitza bera da, baina bilaketa era guztiz aldatu da. Bilaketa honekin, hainbat arlo desberdintzan ditu Euskaltzaindiak, hala nola, kategoria gramatikala, euskalkia, onarpen maila, erregistro maila, etab. Era honetara, bilaketa askoz ere sakonagoa izan daiteke, zehatzago arakatuz hiztegian bertan.

Ondorioz, esan dezakegu Euskaltzaindiaren Hiztegi Batu hau funtsezkoa dela euskararen irakaspenean eta hobekuntzan, hiztegi honek arautzen baitu euskara bera, eta horrez gain, bertan daudelako hobetsi behar diren hitzak eta formak, horrenbestez, esan dezakegu hiztegi hau dela euskarak duen hiztegi emankorrenetarikoa, emankorrena ez bada.

– Iturriak:

Euskaraz.net, Hiztegiak; 2010eko apirilaren 23an, 17:43 www.euskaraz.net/Argitalpenak/Gida/Gida08/22

UZEI Lexikografia eta Terminologia Zentrua

UZEI euskal terminologia eta lexikografia aztertzen duen zentru bat da. Zentru hau irabazi-asmorik gabeko elkartea da, 1977an sortua, euren esanetan “Euskara berritu eta mundu modernora egokitzeko helburuarekin”, edozein hiztun arruntak arazorik gabe erabil dezan dena delako lan eremuan.

Beste alde batetik, hurrengoko puntu hauek dira UZEIk dituen jarduera-lerro nagusiak:

-> Hiztegi orokorra: lan honetan UZEIko Lexikografia Sailak Euskaltzaindiaren Hiztegi Baturako ikerketa-lana egiten du.

-> Corpusgintza: atal honetan Euskarazko testu-corpusen diseinuan, egituratzean eta lematizazioan aitzindaria da, eta bere lanik aipagarrienetarikoa XX. Mendeko Euskararen Corpusa da.

-> Hiztegi teknikoak: hastapenetik ari da UZEI hiztegigintzan, eta hiztegiak zentruak berak sortutako Euskalterm banku terminologiko publikoan integratzen dira. Ildo beretik jarraituz, UZEI terminologiaren normalkuntzarako erabakiak hartzen dituen Eusko Jaurlaritzaren Terminologia Batzordeko kide da.

-> Itzulpengintza teknikoa: itzulpengintza ere jorratzen du zentru honek, lan terminologikoarekin lotura izanik. Informatikan, medikuntzan, zuzenbidean, arkitekturan eta enpresa-kudeaketan aritzen da besteak beste itzulpengintzako sail honetan.

Beste alde batetik, bere web orrian kontsultak online egiteko aukera ematen digu, eta horrek kasu askotan gure lana aurreratzen du, bere terminologiak eta lexikografiak asko laguntzen baitu. Adibidez, aurten egin behar izan dugun Lexikologiako lanean asko lagundu dit, ez hiztegiu batek soilik, batek baino gehiagok haiz zuzen ere, esaterako atzekoz aurrerako hiztegiak, atzizkiak aztertzeko orduan asko laguntzen duelako, baita lana erraztu ere.

Hortaz, goazen lan horiek arakatu eta aztertzera, argiago ikus dezagun nolako lana egiten duen zentru honek.

  • Atzekoz-aurreko hiztegia:

Adibide honetan ikusi daitekeenez, guk –tasun aztizkia sartu dugu bilatzeko, eta hiztegiak automatikoki tasun atzizkia duten 1723 hitzak aukeratu dizkigu, horrela gure lana erraztuz eta arinagoa eginez.

  • Sinonimoen hiztegia:

Kasu honetan, ostera, denda hitza jarri dugu aztergai gisa, eta hiztegiak berak automatikoki sinonimotzat jo dituen hitz guztiak jarri dizkigu, hamasei hain zuzen ere.

  • Euskalterm:

Kasu honetan, filologia hitza jarri dugu aztergai Euskalterm zerbitzuan eta automatikoki jarri dizkigu aurkitutako erantzunak, 33 erantzun zehatzak izan gaitezen. Beste alde batetik, aurkitzeaz gain, zerbitzu honek hitza sailkatu egiten digu hainbat arlotan, erabilgarria izanik azkeneko hau hitza ez badakigu zein arlotan kokatu.

Iturriak: