Euskal itzulpen automatikoaren gorabeherak

Itzulpenak euskaratik gaztelaniara dira eta testu mota ezberdinak aukeratu ditut: egunkari bateko artikulu bat, literatur testu bat eta artikulu zientifiko bat. Itzulpenetarako iturri hau erabili dut erdaratu. eu (Apertium teknologia erabiltzen du).

A) Lehenengo testua egunkari bateko artikulua da.

Berria, “Euskararen aldarrikapena ardatz Nafarroaren egunean”. Astelehena, 2010eko apirilak 26a.

Eguraldia lagun milaka lagun bildu ziren atzo Baigorrin (Nafarroa Beherea) Basaizea elkarteak antolatutako Nafarroaren Egunean parte hartzeko. Nafarren batasuna izaten da urtero aldarrikagai nagusia, baina aurten beste bat gehitu zaio: euskararen sostengua. Izan ere, Nafarroan euskararen kontrako politikak ari direla nagusitzen uste dute antolatzaileek, eta hori salatu nahi izan dute. Hala, goizeko ekitaldian bat egin zuten Kontseiluak antolatuta maiatzaren 15ean Iruñean euskaraz bizitzeko eskubidearen alde egingo den manifestazioarekin. Deialdiarekin bat egin zuten, halaber, Antton Luku eta Pantzo Irigarai idazleek, Mixel Oronoz Euskal Konfederazioko lehendakariak, Betti Bidart gaita jotzaileen elkarteko buruak, Paxkal Indo Seaskako lehendakariak eta Euskal Irratietako ordezkari Maritxu Lopepek.

Itzulpena:

El tiempo persona miles de personas reunieron ayer *Baigorrin (Navarra *Beherea) *Basaizea en el Día de Navarra organizado por la asociación para participar. La unidad de los navarros es todos los años *aldarrikagai principal, pero este año un otro le ha aumentado: el apoyo del euskera. De hecho, en Navarra las políticas contra el euskera están , predominando creen los organizadores, y ese denunciar han querido. Así, en el acto de la mañana un hicieron el Consejo organizado en 15 del mayo *Iru?*skaraz Para vivir del derecho con la manifestación que marchará. Con la convocatoria un hicieron, así mismo, *Antton *Luku y *Pantzo *Irigarai los escritores, *Mixel *Oronoz Vasco *Konfederazioko el presidente, *Betti *Bidart *gaita *jotzaileen la cabeza de la asociación, *Paxkal *Indo *Seaskako el presidente y representante de las Radios Vascas Maricón *Lopepek.

Giza- itzulpena:

Con el tiempo a favor miles de personas se reunieron ayer en Baigorri (Baja Navarra) para celebrar el día de Navarra organizado por la asociación Basaizea. La unidad de los navarros es todos los años el tema principal, pero este año se le ha sumado otro más: el apoyo al euskera. De hecho, los organizadores creen que las políticas contra el euskera están aumentando, y lo han querido denunciar. Así, en el acto de la mañana se unieron con la manifestación a favor de vivir en euskera en Iruñea organizado por  el Consejo para el 15 de mayo. Se unieron a la convocatoria, los escritores Antton Luku y Pantzo Irigarai, el presidente la  Confederación Vasca Mikel Oronoz, el cabeza de la asociación de gaiteros Betti Bidart, el presidente de Seaska Paxkal Indo y la representante de las Emisoras Vascas Maritxu Lopepe.

A) ITZULPEN AUTOMATIKOAREN AZTERKETA:

Albiste hau itzultzerako orduan, itzultzaileak hainbat  akats egin ditu:

– Postposizioak: (eguraldia) lagun = (con el tiempo) a favor

-Inpertsonaltasun eza: bildu ziren = SE reunieron

-Izen berezi eta arrunten bereiztasuna: Maritxu = Maritxu

– Aditz- lokuzioak bereizteko gaitasunikk eza:  bat egin= unir

Honetaz aparte, ezaguna da euskarak eta gaztelerak orden ezbardina utela, baina itzultzailea ez da gai orden sintagmatikoa bereizteko. Batez ere, adibide honetan, testuaren amaieran aposizio bidez lotutako izenekin gertatzen da.

B) Bigarren testua Unai Elorriagaren literatur testu bat da (argitaratugabea, bere web orrialdean eskegita dagoena) eta bere itzulpena:

Funerarietako langileei euria gustatzen zaie. Ahalegin handia egin dut nik horri kontra egiteko, baina ezin da funerarietako langileekin. Euriarekin disfrutatzen dute funerarietako langileek, eta ez dute ulertzen euren lanbidea desprestigiatzen duela euriak. Ez didate kasurik egiten niri.

Nire usainagatik izango da beharbada. Otsailetik hona ez daukat usain serioa. Astebete garbitu gabe egon arren, usain ona izaten dut, gero eta hobea. Perfume moduko usain bat, umeentzako perfume moduko bat, eta neure burua zenbat eta gutxiago garbitu, usain hobea. Eta hori ez da serioa, ez da nire edadeko gizon batentzat usain serioa.

Nire afiziorik berriena globo aerostatikoak dira.

Itzulpena:

*Funerarietako A los trabajadores la lluvia les gusta. El esfuerzo grande he hecho yo contra ese para hacer, pero no puede *funerarietako con los trabajadores. Con la lluvia *disfrutatzen tienen *funerarietako los trabajadores, y no entienden su profesión *desprestigiatzen tiene , la lluvia. No me hacen caso a mí.

Por mi olor será quizá. Desde el febrero aquí no tengo el olor serio. *Astebete Sin limpiar aunque estar, el olor bueno tengo, después y mejor. Un olor del modo de perfume, un del modo de perfume para los niños, y #mi cabeza cuánto y menos limpiar, el olor mejor. Y ese no es serio, no es de mí *edadeko como un hombre el olor serio.

De mí *afiziorik el más nuevo globo *aerostatikoak son.

Giza-itzulpena:

A los trabajadores de las funerarias les gusta la lluvia. He hecho un gran esfuerzo para hacer contra ello, pero no se puede con los trabajadores de las funerarias. Los trabajadores de las funerarias disfrutan con la lluvia, y no entienden que la lluvia desprestigia su trabajo. No me hacen caso.

Quizá sea por mi olor. Desde febrero a aquí no tengo un olor serio. Aunque esté una semana sin bañarme, suelo tener buen olor, cada vez mejor. Un olor como el de un perfume, como el de un perfume para niños, y cuanto menos me limpio, mejor olor. Y eso no es serio, no es un olor serio para un hombre de mi edad.

Mi nueva afición son los globos aerostáticos.

B) ITZULPEN AUTOMATIKOAREN AZTERKETA:

Testu literarioa izanik, itzultzailearen akats edo huts-egite nagusienek hitzen ñabardurak edo xehetasunak ezin ematean datzate:

Indarra emateko egituretan:

Ahalegin handia egin dut nik= he hecho un gran esfuerzo ( “he hecho un gran esfuerzo YO” ez da gazteleraz indarra emateko baliabideetako bat).

Ez didate kasurik egiten niri= no me han caso (gazteleraz ” no me hacen caso a mí” egitura bortxatua dirudi)

Lexikoan:

Garbitu= bañar (baina beste kasu batzuetan limpiar, lavar edo purificar ere esan nahi ahal du)

Serio= Serio (baina euskaraz ñabardura gehiago izan ditzake, ez du  serio “formal” kutsua soilik)

Burua= uno mismo

Aipatu beharrekoa da egitura sintagmatikoari dagokionez, egitura aruntak (hurrenkera ez-markatua) alde batera utzita, euskaraz galdegaiak eta mintzagaiak testuari indarra emateko balio dutela eta ezin daitekeela gazteleraz horrelako ordena jarraitu: “…ta ez dute ulertzen euren lanbidea desprestigiatzen duela euriak”.

C) Hirugarren testua “neurona” hitzari buruzko artikulu zientifiko bat da (wikipediatik hartutakoa):

Neurona nerbio-sistema osatzen duen zelula banako morfologiko eta funtzionala da, informazioa prozesatu eta garraiatzeko ahalmena duena. Egitura eta forma oso desberdinak har ditzake, baina guztietan bereiz ditzakegu soma edo gorputza eta luzakinak. Azken hauek bi eratakoak izan daitezke, axoia (normalean luzeena, neurotubulu eta neurozuntzekin) eta dendritak.

Halaber, Nerbio ehunaren bi osagaietako bat da, glia zelulekin batera.

Itzulpena:

Neurona el-sistema de nervio la célula que compone *banako morfológico y es funcional, la información procesar y la facultad para llevar el que tiene. Estructura y la forma muy distintos puede coger, pero en todos podemos separar *soma o el cuerpo y *luzakinak. Estos últimos los de dos maneras pueden ser, *axoia (por lo regular el más largo, *neurotubulu y *neurozuntzekin) y *dendritak.

Así mismo, Nervio *ehunaren un de los dos componentes es, *glia con las células al mismo tiempo.

Giza- itzulpena:

La neurona es la célula morfológicamente individual y funcional que compone el sistema nervioso, la que tiene la capacidad de procesar y enviar información. Puede obtener estructura y formas muy diferentes, pero en todas ellas podemos diferencias  el soma o cuerpo  y  las prolongaciones. Ëstos últimos puedes ser de dos maneras, axión  (normalmente el más largo, con neuro-túbulos o neuro-fibras) y las dentritas.

Asimismo, es uno de los dos componentes del tejido nervioso, junto con las células glia.

C) ITZULPEN AUTOMATIKOAREN AZTERKETA:

Itzulpen honek aurkitzen duen mugarik nagusiena lexiko berezitua da. Artikulu zientifikoek erabiltzen duten lexikoa gehienetan ez da lengoai arruntean erabiltzen, horregatik ez da itzultzaileen corpusetan ageri. Adibide honi dagokionez izartxoa duten hitz gehienak lexiko berezituaren hitzak dira, hala nola: luzakinak, neurotubulu, dendritak, axioiak,…

ONDORIOAK:

Orokorrean, euskal itzultzaileek lan handia daukate egiteko.  Beharrizanik nagusienetakoa esaldiaren hitz-ordena nola aldatu behar den hizkuntza batetik bestera finkatzea da. Aurretik dauden hiru testuet hitz-hurrenkera hikuntza batetik bestera itzultzea ezinezkoa dela ikusi dugu. Honen arrazoia euskeraren orden ez-markatua (SUBJEKTUA-OBJEKTUA- ADITZA) eta gaztelerarena (SUBJEKTUA-ADITZA-OBJEKTUA) bat ez datozela da. Euskeraren hitz-ordenaren gaineko informazio gehiago: http://www.justizia.net/docuteca/Documentos/795Hitz%20ordena.PDF

Honetaz gain, esapideak, ergatiboaren erabilera, izen arrunt eta berezien arteko berizitasun eza eta lexiko murritza dira erronka nagusienak.

Testuaren arabera, zailtasun ezberdinak nabarmendu daitezke. Literatura testuan adibidez, enfasia emateko erabiltzen diren baliabideak hizkuntza batetik bestera ezberinak direla ikusten da. Hori dela eta, itzulpak ez-egokiak bihurtzen dira, mekanismo ezberdinak izatean, itzulita dagoen hizkuntzan arrotzak bihur daitezkeelako. Artikulu zientifikoan, berriz, arazorik garrantzitsuena lexikoarena da, itzultzaileek lexiko berezitua ez izatearen mugapena da. Hala ere, ulertu beharra dago itzultzaile honen lehengo helburua ez dela artikulu zientifikoak itzultzea, beraz, ezin diezaiokegu horrelako zehaztasunik.

Iturriak:

Testuen iturria:

Giza- itzulpenak egiteko erabilitako baliabideak:

Advertisements